गौरी-गणपतीच्या भक्तिमय वातावरणात गृहिणीची अनोखी कलाकृती; तांदूळ, डाळी, मटकी, चवळी, पोहे अन् मसाल्यांतून साकारला गणराय, सोशल मीडियावरही कौतुकाची दाद
संपादक :-श्री धनंजय भाऊ तोडकर
पुणे 🙁 प्रतिनिधी दि.18)पुणे जिल्हा शहर व ग्रामीण भागात मंगलमय वातावरण, घराघरांत घुमणारा ‘गणपती बाप्पा मोरया’चा जयघोष, फुलांनी सजलेली देवघरं, गौरीच्या आगमनाने खुललेले अंगण आणि नैवेद्याच्या सुगंधाने दरवळणारे घर… अशा भक्तिमय वातावरणात गौरी-गणपती उत्सवाची रंगत दिवसेंदिवस वाढत आहे. बाप्पाच्या स्वागतासाठी प्रत्येक घरात आपापल्या परीने सजावट केली जात असताना एका गृहिणीने मात्र फुले, थर्माकोल किंवा प्लॅस्टिकच्या सजावटीला फाटा देत चक्क अन्नधान्यापासून गणरायाची सुरेख प्रतिमा साकारली आहे.
तांदूळ, विविध डाळी, मटकी, चवळी, पोहे, कुरडया, सुक्या खोबऱ्यापासून हळद आणि खडे मसाल्यांपर्यंतच्या घरगुती साहित्याचा कलात्मक वापर करून साकारलेली ही ‘धान्य-कला’ पाहणाऱ्यांचे लक्ष वेधून घेत आहे. विशेष म्हणजे, या कलाकृतीत भक्तीबरोबरच अन्नाचा आदर, शेतकऱ्यांच्या कष्टांची जाणीव, आरोग्यदायी आहार आणि पर्यावरण संवर्धनाचा संदेशही गुंफण्यात आला आहे.
बाप्पाच्या रूपात दिसतोय अन्नाचा सन्मान
पांढऱ्याशुभ्र तांदळातून गणरायाचे मुख आणि कान साकारण्यात आले आहेत. कुरडयांच्या तुकड्यांनी प्रतिमेला आकार आणि उठाव देण्यात आला आहे. मागील बाजूस हिरव्या कडधान्यांची आकर्षक पार्श्वभूमी तयार करण्यात आली आहे.
गणरायाच्या मुकुटासाठी पिवळी डाळ, हळद, मका पोहे आणि सुक्या खोबऱ्याचा वापर करण्यात आला आहे. लाल मसूर, मटकी, चवळी, पापड-सांडगे आणि खडे मसाले यांच्या रंगीत मांडणीतून कलाकृतीला सुंदर किनार देण्यात आली आहे.
अन्नाच्या दाण्यादाण्यात देवत्व पाहण्याची भारतीय संस्कृती आणि गणरायावरील भक्ती यांचा सुरेख मिलाफ या कलाकृतीतून जाणवतो.
‘अन्न हे पूर्णब्रह्म’… भावनेतून साकारलेली आरास
भारतीय संस्कृतीत अन्नाला ‘पूर्णब्रह्म’ मानले जाते. शेतात पिकणाऱ्या धान्याचा प्रत्येक दाणा आपल्या ताटापर्यंत पोहोचण्यासाठी शेतकऱ्याला कष्ट घ्यावे लागतात. उन्हातान्हात राबणाऱ्या शेतकऱ्याच्या श्रमातून निर्माण झालेले हेच धान्य जेव्हा गणरायाच्या रूपात सजते, तेव्हा त्या कलाकृतीला केवळ सजावटीचे नव्हे, तर कृतज्ञतेचेही स्वरूप प्राप्त होते.
‘गणरायाला नमस्कार करताना अन्नाचा आणि अन्नदात्याचाही सन्मान व्हावा’, असा अर्थ या उपक्रमातून व्यक्त होत असल्याची भावना नागरिकांकडून व्यक्त होत आहे.
बाप्पाच्या आरासीतून आरोग्याचा संदेश
सध्याच्या बदलत्या जीवनशैलीत पारंपरिक धान्ये, डाळी आणि कडधान्यांचे महत्त्व पुन्हा अधोरेखित होत आहे. डाळी आणि कडधान्ये प्रथिने व तंतुमय पदार्थांसह अनेक पोषक घटकांचा स्रोत आहेत. त्यामुळे रोजच्या आहारात विविध कडधान्यांचा आणि स्थानिक अन्नपदार्थांचा समतोल वापर करण्याची गरज या कलाकृतीच्या निमित्ताने अधोरेखित होते.
बाप्पाची आराधना करताना ‘आपल्या ताटात काय आहे?’ याचाही विचार करा, असा आरोग्यविषयक मूक संदेश या सजावटीतून मिळतो.
सजावट साधी; पण विचार मोठा!
सण म्हटला की सजावटीसाठी बाजारातून विविध वस्तू आणण्याची पद्धत वाढली आहे. मात्र, घरात उपलब्ध असलेल्या वस्तूंचा कल्पक वापर करूनही सुंदर आणि अर्थपूर्ण सजावट करता येते, हे या गृहिणीने दाखवून दिले आहे.
धान्यांचा रंग, आकार आणि पोत यांचा विचार करून केलेली मांडणी पाहताना ही कलाकृती तयार करण्यामागील कल्पकता आणि संयम सहज लक्षात येतो. साध्या साहित्याला कल्पनेची जोड मिळाली की त्यातून कलाकृती जन्माला येते, याचा प्रत्यय या धान्य आरासीतून येतो.
भक्तीबरोबर पर्यावरणाचीही जपणूक
प्लॅस्टिक आणि कृत्रिम सजावटीच्या साहित्याचा वापर कमी करण्याच्या दृष्टीनेही अशा घरगुती कल्पनांना महत्त्व आहे. सणाचा आनंद घेताना पर्यावरणाची जपणूक करण्याचा विचार या उपक्रमातून पुढे येतो.
गणेशोत्सव हा केवळ धार्मिक उत्सव न राहता सामाजिक बांधिलकी, पर्यावरण संवर्धन आणि जनजागृतीचा उत्सव व्हावा, असा व्यापक विचार या उपक्रमातून व्यक्त होतो.
एका गृहिणीच्या कल्पनेने समाजासमोर ठेवले अनेक प्रश्न
ही कलाकृती जितकी सुंदर आहे, तितकाच तिच्यामागचा विचार महत्त्वाचा आहे. अन्नाची नासाडी आपण किती करतो? आपल्या आहारातून पारंपरिक धान्ये आणि कडधान्ये कमी होत आहेत का? सजावटीसाठी अनावश्यक प्लॅस्टिकचा वापर किती करतो? आपल्या ताटातील प्रत्येक दाण्यामागे शेतकऱ्याचा किती घाम आहे? आणि भक्ती केवळ देवघरातील आरासीत आहे की ती आपल्या आचरणातही दिसते?
या प्रश्नांची उत्तरे प्रत्येकाने स्वतः शोधण्याची गरज आहे.
सोशल मीडियावरही कौतुकाची दाद
या अनोख्या धान्यकलेची छायाचित्रे आणि माहिती सोशल मीडियावर शेअर केल्यानंतर नागरिक, महिला आणि गणेशभक्तांकडून त्याचे कौतुक केले जात आहे. साध्या घरगुती साहित्याचा कल्पक वापर, गणरायाची भक्तिमय प्रतिमा आणि त्यातून दिलेला सामाजिक संदेश यामुळे या उपक्रमाला सोशल मीडियावरही मोठ्या प्रमाणावर पसंती मिळत आहे.
अनेकांकडून ‘सजावटही सुंदर आणि संदेशही सुंदर’, अशा स्वरूपातील प्रतिक्रिया व्यक्त होत असून, सणाच्या सजावटीला सामाजिक आशय देणाऱ्या या कल्पनेचे विशेष कौतुक केले जात आहे.
‘बाप्पाच्या चरणी धान्य… अन् समाजासाठी संदेश’
गौरीच्या आगमनाने घरात समृद्धी, मंगलता आणि आनंदाचे वातावरण निर्माण होते, तर गणरायाच्या आगमनाने भक्तीला नवी ऊर्जा मिळते. अशा या पवित्र वातावरणात अन्नधान्यातून गणरायाचे रूप साकारण्याची कल्पना श्रद्धा, सर्जनशीलता आणि सामाजिक जाणीव यांचा त्रिवेणी संगम ठरत आहे.
एका गृहिणीच्या कल्पकतेतून साकारलेली ही धान्यकला केवळ सजावटीपुरती मर्यादित न राहता ‘अन्नाचा आदर करा, अन्नदात्याचा सन्मान करा, आरोग्याची काळजी घ्या आणि निसर्ग जपा’, असा चारही दिशांना पोहोचणारा संदेश देत आहे.
गणरायाच्या आरासीतून भक्तीचा प्रकाश आणि धान्याच्या प्रत्येक दाण्यातून जीवनाचा संदेश देणाऱ्या या अनोख्या उपक्रमाचे समाजातून होत असलेले कौतुक निश्चितच सार्थ ठरत आहे.
